(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 13 अनुशासनपर्व


॥ श्रीः ॥
13.76. अध्यायः 076
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
इन्द्रेण देवशर्ममुन्यसन्निधाने तद्भार्याविलोभनाय तदाश्रमाभिगमनम्॥ 1 ॥ तथा विपुलतपोऽभिभूतेन भयात्ततो निर्गमनम्॥ 2 ॥ विपुलेन शक्रवृत्तान्तनिवेदनतुष्टाद्गुरोर्वरग्रहणपूर्वकं तपश्चरणम्॥ 3 ॥


Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

भीष्म उवाच।

ततः कदाचिद्देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरः।
इदमन्तरमित्येवमभ्यगात्तमथाश्रमम्॥ 13-76-1(84465)
रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिपः।
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम्॥ 13-76-2(84466)
स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेबरम्।
निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यताऽऽलेख्यगतं तथा॥ 13-76-3(84467)
रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम्।
पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम्॥ 13-76-4(84468)
सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्तातुमियेष ह।
रूपेण विस्मिता कोऽसीत्यथ वक्तुमिवेच्छती॥ 13-76-5(84469)
उत्थातुकामा तु सती विष्टव्धा विपुलेन सा।
निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्॥ 13-76-6(84470)
तामाबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल्*******।
त्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्र मां शुचिस्मिते॥ 13-76-7(84471)
क्लिश्यमानमनङ्गेन त्वत्सङ्कल्पभवेन ह।
तत्पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालोऽतिवर्तते॥ 13-76-8(84472)
तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिः।
गुरुपत्नयाः शरीरस्थो ददर्श त्रिदसाधिपम्॥ 13-76-9(84473)
न शशाक च सा राजन्प्रत्युत्थातुमनिन्दिता।
वक्तुं च नाशकद्राजन्विष्टब्दा विपुलेन सा॥ 13-76-10(84474)
आकारं गुरुपत्न्यास्तु स विज्ञाय भृगूद्वहः।
निजय्नाह महातेजा योगेन बलवत्प्रभो।
बबन्ध योगबन्धैश्च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः॥ 13-76-11(84475)
तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनरेव शचीपतिः।
उवाच व्रीहितो राजंस्तां योगबलमोहिताम्॥ 13-76-12(84476)
एह्येहीति ततः सा तु प्रतिवक्तुमियेष तम्।
स तां वाच्यं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत्॥ 13-76-13(84477)
भोः किमागमने कृत्यमिति तस्यास्तु निःसृता।
वक्त्राच्छशाङ्कसदृशाद्वाणी संस्कारभूषणा॥ 13-76-14(84478)
वीडिता सा तु तद्वाक्यमुक्त्वा परवशा तदा।
पुरन्दरश्च संत्रस्तो बभूव विमना भृशम्॥ 13-76-15(84479)
स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशांपते।
अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा॥ 13-76-16(84480)
स ददर्श मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम्।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम्॥ 13-76-17(84481)
स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरः।
प्रावेपत सुसंत्रस्तो व्रीडितश्च तदा विभो॥ 13-76-18(84482)
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाः।
स्वकलेबरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत्॥ 13-76-19(84483)
अजितेन्द्रिय दुर्बुद्धे पापात्मक पुरंदर।
न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा॥ 13-76-20(84484)
किन्नु तद्विस्मृतं शक्र न तन्मनसि ते स्थितम्।
गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः॥ 13-76-21(84485)
जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम्।
मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्॥ 13-76-22(84486)
नाहं त्वामद्य मूढात्मन्दहेयं हि स्वतेजसा।
कृपायमानस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव॥ 13-76-23(84487)
स च घोरतमो धीमान्गुरुर्मे पापचेतसम्।
दृष्ट्वा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा॥ 13-76-24(84488)
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्च ते द्विजाः।
मा गमः ससुतामात्यः क्षयं ब्रह्मबलार्दितः॥ 13-76-25(84489)
अमरोस्मीति यद्बुद्धिं समास्थाय प्रवर्तते।
मावमंस्था न तपसा न साध्यं नाम किञ्चन॥ 13-76-26(84490)
भीष्म उवाच। 13-76-27x(7019)
तच्छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनः।
न किञ्चिदुक्त्वा व्रीडार्तस्तत्रैवान्तरधीयत॥ 13-76-27(84491)
मुहूर्तयाते तस्मिंस्तु देवशर्मा महातपाः।
कृत्वा यज्ञं यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम्॥ 13-76-28(84492)
आगतेऽथ गुरौ राजन्विपुलः प्रियकर्मकृत्।
रक्षितां गुरेव भार्यां न्यवेदयदनिन्दिताम्॥ 13-76-29(84493)
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलः।
विपुलः पर्युपातिष्ठद्यथापूर्वमशङ्कितः॥ 13-76-30(84494)
विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया।
निवेदयामास तदा विपुलः शक्रकर्म तत्॥ 13-76-31(84495)
तच्छुत्वा स मुनिस्तुष्टों विपुलस्य प्रतापवान्।
बभूव शीलवृत्ताभ्यां तपसा नियमेन च॥ 13-76-32(84496)
विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि तत्प्रभुः।
धर्मे च स्थिरतां दृष्ट्वा साधुसाध्वित्यभाषत॥ 13-76-33(84497)
प्रतिनन्द्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम्।
वरेण च्छन्दयामास देवशर्मा महामतिः॥ 13-76-34(84498)
स्थितिं च धर्मे जग्राह स तस्माद्गुरुवत्सलः।
अनुज्ञातश्च गुरुणा चचारानुत्तमं तपः॥ 13-76-35(84499)
तथैव देवशर्मापि सभार्यः स महातपाः।
निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्चचार विजने वने॥ ॥ 13-76-36(84500)

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि षट्सप्ततितमोऽध्यायः॥ 76 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-76-20 कामात्मक पुरन्दरेति ध.पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.